موسیقی بلوچستان

کتاب «موسیقی بلوچستان» از پژوهش‌های مهم محمدتقی مسعودیه در حوزه موسیقی نواحی ایران است. مسعودیه اساس کارش را بر روش‌های موسیقی‌شناسی تطبیقی و تحلیل دقیق مواد موسیقایی گذاشته بود؛ بنابراین در موسیقی بلوچستان صرفاً با یک کتاب توصیفی درباره فرهنگ بلوچ روبه‌رو نیستیم، بلکه بخش مهمی از اثر به ثبت، آوانگاری و تحلیل ساختار موسیقی اختصاص دارد. انجمن موسیقی‌شناسی ایران نیز «موسیقی بلوچستان» را در کنار پژوهش‌های او درباره موسیقی تربت‌جام، بوشهر، ترکمن و موسیقی مذهبی ایران قرار می‌دهد. از موضوعات مطرح‌شده در کتاب می‌توان به گونه‌های آوازی و ملودیک بلوچستان، شیوه اجرای آنها، مفهوم و ساختار ملودی‌ها و سازهای مورد استفاده اشاره کرد. برای نمونه، در کتاب درباره لیکو و زهیروک بحث شده و ویژگی‌های ملودیک و شیوه اجرای آنها بررسی شده است.
اهمیت موسیقی بلوچستان فقط در محتوای آن نیست؛ زمان انجام پژوهش هم بسیار مهم است. مسعودیه در دوره‌ای به ثبت و تحلیل موسیقی بلوچستان پرداخت که بسیاری از این سنت‌های موسیقایی هنوز به شکل امروزی دستخوش تغییر نشده بودند. به همین دلیل کتاب امروز نیز برای پژوهشگرانی که می‌خواهند وضعیت موسیقی بلوچستان در دهه‌های گذشته را بررسی کنند، یک منبع تاریخی مهم محسوب می‌شود. حتی پژوهش‌های بعدی درباره موسیقی بلوچستان نیز از این اثر به‌عنوان یکی از نخستین منابع مکتوب مهم در این زمینه یاد کرده‌اند.
اما این نکته را هم باید در نظر داشت که کتاب محصول زمان خود است. یک نقد پژوهشی مهم به آن وارد شده: مسعودیه در بخش‌هایی از کتاب، به‌ویژه در توضیح مفاهیم و کارکردهای فرهنگی بعضی ملودی‌ها، بیشتر به گفته‌های مطلعان محلی تکیه کرده و آنها را از منظر مردم‌شناختی به اندازه کافی ارزیابی نکرده است. بنابراین برای شناخت فرهنگ موسیقایی بلوچستان در معنای گسترده‌تر بهتر است کتاب را در کنار پژوهش‌های جدیدتر خواند، نه اینکه آن را آخرین و کامل‌ترین تصویر از موسیقی بلوچ بدانیم.