فریدون کشاورز

(1286 - 1385 هـ.خ)

وی از سران حزب توده ایران و نماینده بندر انزلی در دوره چهاردهم مجلس شورای ملی بود. پس از اخذ دیپلم از مدرسه دارالفنون، عازم اروپا شد و در رشته پزشکی در دانشگاه «تولوز» فرانسه ادامه تحصیل داد و با تخصص در رشته کودکان در ۱۳۱۳ به ایران مراجعت کرد و در بیمارستان شماره یک ارتش انجام وظیفه نمود. وی در ۱۳۱۴ به ریاست بخش کودکان در بیمارستان زنان و کودکان (امیراعلم) منصوب شد و بدین ترتیب اولین بیمارستان کودکان در ایران را ایجاد کرد و پس از چندی به بیمارستان رازی منتقل گردید. از ۱۳۱۷ به مدت یازده سال استاد دانشگاه تهران بود. کشاورز در ۱۳۲۰ به عضویت حزب توده ایران درآمد و فعالیتهای گسترده‌ای را آغاز کرد. در ۱۳۲۱ در کنفرانس اول تهران (اولین مجمع انتخابی حزب) در شمار هیئت ۱۵ نفری کمیته ایالتی تهران که وظایف کمیته مرکزی حزب توده ایران را داشت انتخابات گردید. وی در کمیته مرکزی موقت ماموریت داشت نخستین کنگره حزب توده ایران را هر چه زودتر تشکیل دهد. در ۱۳۲۲ به سمت نمایندگی دوره ۱۴ مجلس از بندر پهلوی انتخاب شد. و در ۱۳۲۳ در کنگره اول حزب توده ایران شرکت کرد و به عضویت کمیته مرکزی، هیئت سیاسی و هیئت اجرائیه درآمد. در ۱۳۲۵ به مدت ۷۵ روز وزیر فرهنگ کابینه قوام‌السلطنه بود. ۲ کشاورز در ۱۳۲۷ پس از واقعه سو‌ءقصد به محمدرضا پهلوی و اتهام به اعضای کمیته مرکزی حزب توده در تهران مخفی شد. او در ۱۳۲۸ همراه با رضا رادمنش به دستور هیئت اجرائیه حزب توده به شوروی مهاجرت کرد و در مدارس عالی حزبی و آکادمی علوم اجتماعی مسکو تحصیلاتش را به پایان رساند. در پی اختلاف با کامبخش و کیانوری در ۱۳۳۷ از عضویت کمیته مرکزی حزب توده ایران استعفا کرد. نشریات وابسته به حزب توده او را عضو اخراجی خواندند، اما خودش نوشت که استعفا کرده و متن استعفانامه‌اش را نیز به چاپ رساند. فریدون کشاورز در ۱۳۳۸ به دعوت عبدالکریم قاسم، رهبر عراق، به این کشور مهاجرت کرد و به تدریس در دانشگاه عراق و طبابت اشتغال داشت. سپس در ۱۳۴۱ به الجزایر رفت و به مدت پانزده سال به تدریس طب کودکان پرداخت. کشاورز سالها پس از خروج از شوروی در چین و آلبانی با رهبران سیاسی دیدار و مذاکره کرد. وی بعدها به سوئیس رفت و در آنجا اقامت گزید. او نخستین کسی است که اسرار حزب توده را فاش کرد. کشاورز در ۱۳۵۷ قصد بازگشت به ایران را داشت که به دلیل بیماری بستری شد و در لوزان تحت عمل آپاندیس قرار گرفت و بیماری و نقاهت مانع از حرکت وی شد. و در سوئیس به زندگی خود ادامه داد. آداب و پرورش کودکان؛ من متهم می‌کنم کمیته مرکزی حزب توده ایران را؛ و خاطرات سیاسی از آثار اوست. کریم کشاورز نویسنده، مترجم مشهور، برادر اوست.