کوروش کوچک

(423 - 401 پ.م)

او برادرزاده کوروش کبیر، پسرِ داریوش دوم بود. کوروش جوان برادر کوچک‌تر اردشیر دوم و از چهره‌های مهم تاریخ سیاسی و نظامی اواخر دوره هخامنشی به شمار می‌رفت. کوروش در دوران سلطنت پدرش، فرمانروایی برخی از سرزمین‌های آسیای صغیر را بر عهده داشت و به‌عنوان سرداری توانمند شناخته می‌شد. پس از مرگ داریوش دوم و به تخت نشستن اردشیر دوم، میان دو برادر بر سر قدرت اختلاف و رقابت شکل گرفت. کوروش که از حمایت مادرش، پروشات، برخوردار بود، تصمیم گرفت با نیروی نظامی تاج‌وتخت را تصاحب کند. او برای این منظور سپاهی بزرگ گرد آورد که در میان افراد آن، هزاران مزدور یونانی نیز حضور داشتند. در سال ۴۰۱ پیش از میلاد، سپاه او در نبرد کوناکسا در نزدیکی بابل با ارتش اردشیر دوم روبه‌رو شد. کوروش در جریان نبرد، با شجاعت به سوی برادرش یورش برد، اما در همان درگیری کشته شد. مرگ او به شورش پایان داد و سلطنت اردشیر دوم را تثبیت کرد. پس از مرگ کوروش، مزدوران یونانی در سرزمینی بیگانه و بدون فرمانده باقی ماندند. آنان سرانجام تحت رهبری گزنفون و دیگر فرماندهان، سفری دشوار را برای بازگشت به یونان آغاز کردند. این عقب‌نشینی تاریخی بعدها موضوع کتاب مشهور «آناباسیس» اثر گزنفون شد. کوروش کوچک اگرچه هرگز به پادشاهی نرسید، اما به دلیل جاه‌طلبی سیاسی، توانایی نظامی و لشکرکشی سرنوشت‌سازش، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ ایران و یونان باستان دارد.