احمد محمدی

در تاریخ معاصر حزب توده نقش بسیار مهمی بازی کرده است. بنابراین تحقیق و بررسی سازمان و عملکرد و تاثیر آن به عنوان یکی از محدود احزاب دارای سازمان منسجم مهم است. این حزب در بیشتر گروههای اجتماعی نفوذ کرد و برای پیشبرد اهداف خود به کادر سازی و سازماندهی در گروه ها و طبقات اجتماعی مختلف دست زد. کتاب حاضر با مرور اسناد ساوک صورت گرفته امادر کنار و مکمل این کتاب می تواند کتاب «سازمان افسران حزب توده ایران» نوشته محمدحسین خسروپناه باشد که نشر شیرازه چاپ کرده است.

اینکه فروپاشی نظام جمهوری اسلامی به جنگ داخلی خشن و تصفیه حسابهای خونین گروه های مختلف می انجامد درست است. نگاه به تاریخ طولانی تحولات وتغییر حکومتها در این ایراناز جمله تاریخ معاصر گویای این واقعیت است.در دوره های فترت (دوره بین دو دوره حکومت) ملوک طوایف سر برمی آورند و هریک ادعای پادشهای یا استقلال میکنند خصوصیت بارز جامعة ایران در طول تاریخ است. اما اینکه این جنگ خانمانسوز چقدر طول می کشد و چه نظامی می انجامد، یعنی حکومت بعدی چه خصوصیتی خواهد داشت، بستگی به عوامل بسیاری دارد که یکی از مهمترین این عوامل متاسفانه نقش نیروهای خارجی است. تا اینجا نویسنده درست پیش بینی میکند. اما در این مورد که تنها عامل همبستگی و انسجام کشور حکومت اسلامی است نمی توان با نویسنده موافق بود. خودشان وجود نظام شاهنشاهی را مثال آوردند! انسجام یا چند پاره شدن ایران به هزار عامل بستگی دارد. واقعیت این است که

کتابی بی مانند در حوزه تاریخ اجتماعی و کشاورزی ایران که با موشکافی به جوانب مختلف موضوع می پردازد. کتابی مرجع که کتب و اسناد بسیاری را شامل می شود. علاقمندان به مسائل ارضی نکاتی بی پایانی را خواهند یافت.

خلیل ملکی مانند سید حسن تقی زاده، ملک الشعرا بهار، دولت آبادی و ... از چهره های سیاسی تاثیر گذار و در عین حال نویسنده متفکری است که تجارب خود را در مقام کنشگر و ناظر به رشته تحریر در آورده است. این افراد در جامعه ما محدودند و در نتیجه غنیمتی محسوب می شوند. نوشته های آنها در عین حال که تجربه شخصی است اما تا حد ممکن بی طرافانه و تحلیلی نیز هست.

برنامه اصلاحات ارضی که در دولت اقبال کلید خورد، در دولت دکتر امینی توسط دکتر حسن ارسنجانی در مقام وزیر کشاورزی به اجرا در آمد. ارسنجانی مجری مرحله اول اصلاحات بود (اصلاحات ارضی شامل سه مرحله بود) در میان روستائیان به حسن جانی معروف بود، با پشتکاری مثال زدنی موانع مختلف - مانند کارشکنی های مالکین و اغلب مقامات محلی را که گمشتگان مالکین بودند- را از سر راه برداشت. برخی بر این عقیده اند که برکناری او از مقام وزارت کشاورزی به دلیل حسادت شخصی شاه بود، که تلاش می کرد اصلاحات ارضی را تمام و کمال به نام خود کند.