کتاب مستوفی و آذربایجان

کتاب «مستوفی و آذربایجان» نوشته مهندس ناصح ناطق اثری تاریخی و انتقادی است که در واکنش به بخشی از مطالب عبدالله مستوفی، به‌ویژه آنچه در کتاب شرح زندگانی من درباره آذربایجان، مردم تبریز و رویدادهای مشروطه نوشته شده، تالیف شده است. این کتاب نخستین بار در دهه ۱۳۴۰ منتشر شد و چاپ دوم آن در بهمن ۱۳۴۹ توسط انتشارات مجله ادبی یغما در تهران انتشار یافت.
ناصح ناطق در این کتاب معتقد است که عبدالله مستوفی در برخی از روایت‌های خود درباره آذربایجان به خاطرات شخصی، شنیده‌ها و داوری‌های کلی تکیه کرده و در مواردی نیز وقایع تاریخی را نادرست یا همراه با اغراق نقل کرده است. نویسنده تلاش می‌کند با استناد به منابع تاریخی، خاطرات دیگران و بررسی زمان‌بندی رویدادها، این روایت‌ها را نقد کند. از جمله، او برخی داستان‌های مربوط به حوادث تبریز و انجمن ایالتی آذربایجان را فاقد پشتوانه تاریخی دانسته و آن‌ها را ساخته و پرداخته ذهن عبدالله مستوفی معرفی می‌کند.
بخش مهمی از کتاب به دفاع از نقش مردم آذربایجان در نهضت مشروطه و پاسخ به توصیف‌های منفی عبدالله مستوفی درباره مردم این منطقه اختصاص دارد. ناطق معتقد است که قضاوت درباره یک منطقه یا یک قوم نباید بر پایه کلیشه‌ها و برداشت‌های شخصی باشد و از این رو، در موارد متعددی به نقد تعمیم‌های مستوفی درباره مردم آذربایجان می‌پردازد.