آذربایجان و روسیه (۱۹۰۵ - ۱۹۲۰): شکل گیری هویت ملی در یک جامعه مسلمان

آذربایجان روسی ۱۹۲۰ - ۱۹۰۵ ظهور هویت ملی در بین آذربایجانی ها - مسلمانان ترک زبان منطقه مرزی شمال ایران - در آغاز قرن بیستم را شرح می دهد. توجه اصلی بر دورانی است که از انقلاب ۱۹۰۵ روسیه که آذربایجانی ها شروع به بیان آمال ملی خود کردند، تا استقرار جمهوری آذربایجان شوروی در ۱۹۲۰ را در بر می گیرد. مضمون اصلی کتاب بروز افکار و سپس اعمالی است که یک هویت جمعی جدید حس ملیت را در بین مسلمانان ایجاد می کند.
روس ها در اوایل قرن نوزدهم آذربایجان را فتح کردند و کتاب تاثیر این فتح را در جامعه اقتصاد و فرهنگ آذربایجان تحلیل می کند. سلطه روس ها به طرق مختلفی جامعه آذربایجان را برای ظهور جنبش ملی آماده کرد. سپس از ۱۹۰۵ به بعد، آذربایجان در معرض دگرگونیها و بحرانهای متوالی قرار گرفت که توسعه سیاسی آن را شتاب بخشید. سه انقلاب در روسیه؛ یک انقلاب در هر یک از همسایگانش ایران و ترکیه؛ جنگ جهانی اول و دو اشغال خارجی عثمانی و انگلیس با رشد آمال ملی در آذربایجان، این آمال در برنامه های سیاسی نمایان گشت که هر کدام بازتاب شرایط سیال آن عصر بود. نقطه اوج جنبش در ۱۹۱۸ با اعلام جمهوری آذربایجان پدید آمد.
دوران استقلال این کشور کوچک با ثروت عظیم نفت، بدون متحد ولی دارای همسایگانی نارفیق با عدم امنیت و اختلافات داخلی همراه است. سرنگونی حکومت ناسیونالیست و جایگزینی آن با رژیم شوروی به طور حیرت انگیزی آسان بود ولی کمونیستهای محلی تا حدودی سنتهای جنبش ملی را ادامه دادند.