یادداشت های تاریخی و فرهنگی - جلد ۴

درباره تاریخ و فرهنگ اساطیری ایران

از متن کتاب:
ابوالفدا دریاچه ارومیه را «بحیره تلا» ضبط کرده، دژی را نیز بر کوهی در این دریاچه به همان نام نامیده و مدعی شده است که هلاکو اموال خود را در آن در نهاده بود.
طبری از دژ نام برده و نوشته است که محمد بن بعیث در ۲۲۰ق به دژی در میان این دریاچه که شاهی نامیده می شد، رفت. پورداود می نویسد که این دریاچه را گاه به نام یکی از جزیره های بزرگ کوهستانی آن که «شاهی» نام دارد، دریاچه شاهی خوانند. یاقوت در معجم البلدان از دژ تلا (طلا) یاد کرده ناگزیر در یکی از جزایر آن جزیره شاهی کنونی و آغ گنبد آن مراد باشد.
برگردیم به نامهای قدیمی تر. استرابون نام دریاچه ارومیه را به دو صورت مانتیانه (محل مواج) و ماتیانه (محل تاک) آورده که صورت ماتیانه آن اشاره به دژ اورمیانه در منابع آشوری دارد. بطلمیوس به جای مانتیانی و ماتیانه، دریاچه ارومیه را به نام شهر مراغه (یعنی محل چمنزاری)، مارگیانه خوانده است.
«چیچست» (در اوستا چَیچَست و در پهلوی «چِچَست» و در فارسی «چِیچَست» (چایا-چاست، به لغت سنسکریت و اوستایی یعنی کبود رنگ) و به تحریف خُنجست») از نامهای دیگر دریاچه ارومیه به شمار می آید که در دوره ی ساسانی شهرت یافته است...