یادداشت های تاریخی و فرهنگی - جلد ۵

درباره تاریخ و فرهنگ اساطیری ایران

از متن کتاب:
بنا به استاد پورداود در بخش دوم یسنا، در نخستین فرگرد وندیداد که شانزده سرزمین ایران بزرگ برشمرده شده و گفته شده که هر یک از آنها را اهورامزدا نیک و نغز بیافرید و اهریمن بدکنش بستیزه در هر یک از آنها آسیبی پدید آورد. از آنها است مرز و بوم هرات (هرئیوه) که در پاره ۸ چنین گفته شده است: «ششمین سرزمین که من اهورامزدا نیک بیافریدم و اهریمن پر گزند در آنجا آسیب گریه و زاری پدید آورد، هرات (هرئیوه) است و بهلند مردمان در آنجا خان و مان را.» در هرات رسم بر این بود در خانه ای که کسی می مرد، بازماندگان آن را رها نموده و به گزاف شیون و زاری می کردند.
بر اساس برداشت ما از نامهای زُنبیل و رُتبیل اینجا سوءتفاهم شده است و در واقع مردم هرات پرستنده رودره (زون) یعنی خدای فغانگر و بانگ زننده رعد و طوفان بوده اند.
نام "خیون" هپتالان (دارندگان توتم گراز = خی) و سمبل گراز هپتالان (از مظاهر ایزد رعد بهرام، بر کلاهخود خشنوار [= گراز کشنده] بر روی سکه) و شرح حال برفی و طوفانی جادوگر هپتالی هم نشانگر پرستش ایزد رعد بهرام (رودره) نزد آنان است...