ناهمزمانی دانش

روابط علم و نظام‌های اجتماعی-اقتصادی در ایران

«ناهمزمانی دانش: روابط علم و نظام‌های اجتماعی-اقتصادی در ایران» نوشته محمد امین قانعی‌راد از آثار مهم جامعه‌شناسی علم در ایران است. این کتاب به یک پرسش اساسی می‌پردازد: چرا در ایران، با وجود گسترش دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و تولید علمی، علم نتوانسته به همان اندازه در حل مسائل اقتصادی، اجتماعی و صنعتی کشور اثرگذار باشد؟
قانعی‌راد برای توضیح این وضعیت از مفهوم «ناهمزمانی دانش» استفاده می‌کند. منظور او این است که رشد و تحول دانش و نهادهای علمی با تحولات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور همگام نبوده است. به بیان ساده، دانشگاه، دولت، صنعت و جامعه هر کدام با ریتم و منطق متفاوتی حرکت کرده‌اند و همین باعث شده میان تولید دانش و نیازهای واقعی جامعه شکاف ایجاد شود.
برخی موضوعاتی که در کتاب مطرح می‌شوند، عبارتند از:
تاریخ شکل‌گیری علم جدید در ایران
رابطه دانشگاه و دولت
ارتباط علم با توسعه اقتصادی
نقش نهادهای علمی در جامعه ایرانی
وابستگی یا استقلال علم در کشورهای در حال توسعه
مشکلات انتقال دانش از دانشگاه به صنعت
نثر کتاب دانشگاهی است، اما نسبت به بسیاری از آثار علوم اجتماعی ایران روان‌تر و قابل‌فهم‌تر نوشته شده. اگر به جامعه‌شناسی علم، توسعه ایران، تاریخ دانشگاه در ایران یا نقد نظام آموزشی و پژوهشی علاقه داشته باشی، این کتاب از آثار شاخص در این حوزه به شمار می‌آید.
از میان آثار قانعی‌راد، این کتاب را می‌توان در کنار آثاری مانند خانه و خیابان و درآمدی بر جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران از مهم‌ترین نوشته‌های او دانست؛ با این تفاوت که تمرکز «ناهمزمانی دانش» مشخصاً بر مسئله علم و توسعه در ایران است.