لبه تیغ: شناخت کانون های بحرانی جهان

کتاب «لبه تیغ: شناخت کانون های بحرانی جهان» با عنوان اصلی The World in Conflict: Understanding the World’s Troublespots نوشته «جان اندروز» John Andrews، روزنامه‌نگار باسابقه و خبرنگار قدیمی نشریه The Economist، اثری درباره مهم‌ترین کانون‌های درگیری و بی‌ثباتی در جهان معاصر است. نخستین نسخه کتاب در سال ۲۰۱۵ منتشر شد و سپس در چند نوبت بازبینی و به‌روزرسانی شد و چهارمین ویرایش آن در سال ۲۰۲۲/۲۰۲۳ منتشر شده است.
اندروز در این کتاب تلاش می‌کند صرفاً فهرستی از جنگ‌ها ارائه ندهد، بلکه برای هر درگیری، ریشه‌های تاریخی و سیاسی، طرف‌های درگیر، زمینه‌های اجتماعی و ژئوپولیتیکی، پیامدها و حتی احتمال ادامه یا گسترش آن را بررسی کند. ساختار کتاب عمدتاً منطقه‌محور است و نویسنده از خاورمیانه و آفریقا گرفته تا اروپا، آسیا و سایر نقاط جهان را بررسی می‌کند. در میان موضوعات مورد بحث، جنگ و بحران در افغانستان، عراق، سوریه و اوکراین، مناقشات هند و پاکستان، کره شمالی و جنوبی، درگیری‌های آفریقا، تروریسم، گروه‌های اسلام‌گرا، قاچاق مواد مخدر، جنبش‌های جدایی‌طلب و جنگ سایبری قرار دارند.
یکی از نکات جالب کتاب این است که اندروز مفهوم «درگیری» را فقط به جنگ‌های رسمی میان کشورها محدود نمی‌کند؛ او به جنگ‌های داخلی، شورش‌ها، جنبش‌های جدایی‌طلبانه و منازعاتی نیز می‌پردازد که ممکن است در ظاهر کم‌دامنه باشند اما ظرفیت تبدیل‌شدن به بحران‌های بزرگ‌تر را دارند. در مقدمه کتاب نیز تاکید می‌کند که بسیاری از درگیری‌های معاصر، ریشه‌هایی طولانی‌مدت دارند و برای فهم آن‌ها باید به تاریخ و مناسبات قدرت در دهه‌های گذشته، از جمله دوران جنگ سرد، بازگشت. اندروز همچنین نشان می‌دهد که برخلاف تصور رایج، پایان جنگ سرد به معنای پایان درگیری‌های مسلحانه نبوده است؛ در بسیاری از موارد، جنگ‌های بین دولت‌ها جای خود را به جنگ‌های داخلی، شورش‌ها و درگیری‌های فرقه‌ای و ایدئولوژیک داده‌اند. او در عین حال به عوامل تازه‌ای مانند فضای سایبری، شبکه‌های تروریستی فراملی، تغییرات اقلیمی، بلایای طبیعی و همه‌گیری‌ها نیز به‌عنوان عواملی که می‌توانند بر بی‌ثباتی سیاسی و امنیتی جهان اثر بگذارند توجه دارد.