چهل خاطره از چهل سال

کتاب «چهل خاطره از چهل سال» نوشته ابراهیم صفایی، مجموعه‌ای ارزشمند و خواندنی از مشاهدات، شنیده‌ها و تجربیات تاریخی یکی از پرکارترین پژوهشگران و تاریخ‌نگاران معاصر ایران است. ابراهیم صفایی که به واسطه سال‌ها فعالیت مطبوعاتی، اسنادپژوهی و ارتباط نزدیک با رجال سیاسی، فرهنگی و ادبی دوره‌های قاجار و پهلوی شناختی عمیق از لایه‌های پنهان جامعه ایران داشت، در این اثر چهل روایتِ کوتاه اما پرنکته را از چهار دهه حضور و فعالیت خود به تصویر می‌کشد.
این کتاب نه‌تنها یک اثر خاطره‌نویسی شخصی، بلکه خلاصه‌ای از رفتارهای سیاسی، روحیات رجال، منازعات قدرت و رویدادهای ریزودرشتی است که بر جریان تاریخ معاصر ایران تاثیر گذاشته‌اند. نویسنده با لحنی روان، صریح و بدون پیچیدگی‌های تکلف‌آمیز آکادمیک، به سراغ ماجراها و چهره‌هایی می‌رود که شاید در کلان‌روایت‌های رسمی و کتاب‌های درسی تاریخ کمتر به جزئیات آن‌ها پرداخته شده باشد.
درواقع می‌توان گفت این اثر بنوعی جلد سوم از سه‌گانه خاطرات تاریخی ابراهیم صفایی است که رویدادهای دوره پهلوی اول و دوم را بین سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ روایت می‌کند و به بازخوانی و مرور چهل خاطره از وقایع و شخصیت‌های تاریخی آن دوران می‌پردازد. نویسنده با بهره‌گیری از تجربیات خود به عنوان روزنامه‌نگار و پژوهشگر، مشاهدات مستقیم و شنیده‌های بی‌واسطه خود از رجال سیاسی و درباریان را با لحنی داستان‌گونه به رشته تحریر درآورده است.
ارزش اصلی این اثر در رویکرد مستند و روایی آن نهفته است. خواننده در خلال این چهل خاطره، با حواشی تصمیم‌گیری‌های حساس، نشست‌وبرخاست‌های چهره‌های نامدار و فضای سیاسی‌اجتماعی روزگار گذشته آشنا می‌شود. وجود تصاویر تاریخی و اسناد در کنار روایت‌ها نیز به ملموس‌تر شدن فضای زنده داستان‌ها کمک کرده است.

فهرست:
۱ - یک بیانیه از زمان جنگ اول جهانی
۲ - کمیسیون تعیین خسارات جنگ در اصفهان
۳- نخستین وزیر مختار شوروی در ایران
۴- تاسیس اداره نظام اجباری در اصفهان
۵- وحید دستگردی و عارف قزوینی
۶- انجمن ادبی همدان
۷- برکناری مظفر اعلم
۸- آشنایی با صولت السلطنه
۹ - بیات از نخست وزیری برکنار شد.
۱۰ - یک خاطره از یک نماینده مجلس
۱۱ - گشایش حزب اراده ملی
۱۲ - قوام السلطنه و تعدیل اجاره بها
۱۳ - رجال و نمایندگان مجلس در کاخ مرمر
۱۴ - میراشرافی و روزنامه آتش
۱۵ - یک نامه از صدر الاشراف
۱۶ - آخرین دیدار با دکتر مصدق
۱۷ واکنش سناتورها در برابر تعطیل مجلس سنا
۱۸ - شبی در سفارت رومانی
۱۹ - آشنایی با محمود نریمان
۲۰ - اهداء اسناد و دفترهای مالیاتی به مجلس شورای ملی
۲۱ - دیدار با سیف آزاد
۲۲ - یادی از اسماعیل رائین - بررسی کتاب در شورای وزیران
۲۳ - آرامگاه باباطاهر چگونه ساخته شد؟
۲۴ - ارتشید اویسی و سند تاسیس قراسوران
۲۵ - انجمن تاریخ
۲۶ - کیفر خواندن یک شعر
۲۷ - شبی با دشتی
۲۸ - فرامرزی کارت خود را گم کرده بود
۲۹ - سه خاطره از سفر کرمان
۳۰- مطالعه اسناد وزارت امور خارجه
۳۱ - گلشائیان استاد موسیقی
۳۲- ساعد درباره سوم شهریور چه گفت؟
۳۳- استفاده شش هزار دلاری به نام من
۳۴ - دیدار با فرخ شاعر خراسان
۳۵ مسعودی عازم سفر شوروی بود
۳۶ - گفتگوی سپهبد وکیلی با ارتشبد از هاری
۳۷ - پایان کار یک هنرمند
۳۸ - عیادت از دکتر عیسی صدیق
۳۹- چند دیدار با دکتر امینی
۴۰- واپسین دیدار با نورالدین امامی