روضه المحبین: ده نامه

با مقدمه: محمد رمضانی

این کتاب مانند «ده‌نامه»های دیگری که از عهد مغول به بعد رایج شد، منظومه‌ای است عاشقانه در بیان حالات عشق و نامه‌هایی که میان عاشق و معشوق مبادله شده است. این اثر در ۷۹۴ق / ۱۳۹۲م و در ۷۶۰ بیت به شکل مثنوی سروده شده و از زمان تالیف در میان اهل ادب از اشتهار ویژه‌ای برخوردار بوده است. دولتشاه، از شهرت این کتاب در زمان خود سخن می‌گوید (همانجا) و کثرت نسخه‌های خطی آن در کتابخانه‌های جهان این گفته را تایید می‌کند. روضه‌المحبین در ۱۳۱۴ش، به کوشش سعید نفیسی در تهران چاپ شده است. ۲. دیوان اشعار، تنها نسخه خطی و شناخته شده این مجموعه، در مصر (دارالکتب، ۱ / ۱۴۸) موجود است.
علاوه بر دو اثر یاد شده، کتاب دیگری به نام تجوید منظوم به ابن عماد نسبت داده‌اند که در ۸۰۹ق / ۱۴۰۶م، سروده شده است (منزوی، ۱ / ۷۹، ۴ / ۲۷۰۵)، اما با توجه به اینکه ابن عماد در ۸۰۰ق، درگذشته است، انتساب این اثر به وی قابل تردید است.
این اثر در قالب مثنوی و در سنت ادبی ده‌نامه‌سرایی قرار می‌گیرد؛ ده‌نامه گونه‌ای از ادبیات غنایی فارسی است که محور آن عشق میان عاشق و معشوق و معمولاً نامه‌ها و پیام‌هایی است که میان آن دو ردوبدل می‌شود. پژوهش‌های مربوط به انواع ادبی نیز «روضه‌المحبین» ابن عماد را از نمونه‌های معتبر و کامل ده‌نامه دانسته‌اند. از نظر ساختار، اثر فقط مجموعه‌ای از نامه‌ها نیست. ابتدا بخش‌هایی مانند حمد و نعت پیامبر، مناجات، سبب نظم کتاب و سخن گفتن درباره عشق می‌آید و سپس داستان عاشق و معشوق آغاز می‌شود. در ادامه، نامه‌های عاشق و معشوق به صورت رفت‌وبرگشتی روایت می‌شوند و در فاصله آنها بخش‌هایی با عنوان‌هایی مانند «تمامی سخن»، «فرد» و پیغام‌رسانی باد صبا قرار گرفته است. این ساختار را می‌توان در متن منظومه نیز به‌روشنی مشاهده کرد.