مفرد و جمع - معرفه و نکره: طرح دستور زبان فارسی

کتاب «مفرد و جمع - معرفه و نکره: طرح دستور زبان فارسی» یکی از آثار آموزشی دکتر محمد معین در مجموعه «طرح دستور زبان فارسی» است. این مجموعه با هدف آموزش گام‌به‌گام دستور زبان فارسی تدوین شده و هر جلد به یکی از مباحث دستوری اختصاص دارد. این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۳۷ خورشیدی (۱۹۵۸ میلادی) توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شد و در چاپ نخست ۳۵۸ صفحه داشت. بعدها چاپ‌های دیگری از آن، از جمله توسط انتشارات امیرکبیر، منتشر شد.
موضوع اصلی کتاب بررسی چهار مفهوم بنیادین در دستور زبان فارسی است:
مفرد و جمع و شیوه‌های جمع‌بستن اسم‌ها در فارسی؛
تفاوت‌های معنایی و دستوری میان اسم‌های مفرد و جمع؛
مفهوم معرفه (اسم شناخته‌شده) و نکره (اسم ناشناخته)؛
راه‌های معرفه یا نکره شدن اسم‌ها در زبان فارسی و کاربرد آن‌ها در جمله.
دکتر معین در این اثر صرفاً به بیان قواعد بسنده نمی‌کند، بلکه با تکیه بر شواهدی از متون کلاسیک و معاصر فارسی، کاربرد واقعی این ساخت‌ها را نیز نشان می‌دهد. از این رو کتاب علاوه بر جنبه آموزشی، برای پژوهشگران زبان فارسی نیز ارزش مرجع دارد.
این کتاب متعلق به دوره‌ای از زبان‌شناسی فارسی است که هنوز دستورهای نوین مبتنی بر زبان‌شناسی ساخت‌گرا یا نقش‌گرا رواج نیافته بودند. بنابراین مباحث آن بیشتر بر پایه دستور سنتی و تحلیل‌های رایج در میانه قرن چهاردهم خورشیدی ارائه شده است. با وجود این، بسیاری از توضیحات آن همچنان برای شناخت تاریخ مطالعات دستور زبان فارسی مفید و قابل استناد است.