دیوان عالمتاج قائم مقامی: ژاله

به کوشش: احمد کرمی

دیوان عالمتاج قائم‌مقامی، مجموعه اشعار بانو عالمتاج قائم‌مقامی، مشهور به «ژاله»، ادیب و شاعر آرمان‌گرای عصر مشروطه است. کتاب با سه مقدمه از احمد کرمی، پژمان بختیاری (در حدود بیست صفحه) و جمشید امیربختیاری آغاز شده است. قصاید و قطعات، چامه‌ها و چکامه‌هایی که از این شاعر زبردست بازمانده، در نهایت فصاحت و بلاغت و کمال لطافت و ظرافت است.
قائم‌مقامی در دوران عمرش اشعار بسیاری گفته، که آن‌ها را سوزانده و از بین برده است. مقدار ناچیزی از اشعارش که باقی مانده بود، به‌وسیله فرزندش پژمان بختیاری، جمع‌آوری و چاپ شد. اشعار این زن شاعر نشان می‌دهد که چقدر پاک‌دامن و طرفدار حقوق زن بوده و عفت و پاکی را با صراحت گفتار درهم آمیخته است. اگر اشعارش را از بین نبرده بود، یکی از سرآمدان شاعران این مملکت بود؛ اگرچه با همین مقدار هم مقام او بسیار والاست‏.
ژاله متاثر از تحولات اجتماعی دوره مشروطه، طالب تغییر وضع زنان شد و از آن‌ها خواست که بدون چشمداشتی از مرد، به‌پا خیزند و آزادی را خود به دست آوردند. ژاله قائم‌مقامی از چشم‌انداز یک زن، امور زندگی را می‌دید. او نوعی خاص از ادبیات زنانه را آغاز کرد که پیش از او سابقه نداشت؛ زیرا او نه به سلیقه مردان نوشت و نه از آنان تقلید کرد. او درونش را نگاشت؛ اگرچه او هیچ تعمدی برای ساختن شعر زنانه نداشت، اما ذهنیت زنانه‌اش، زبان زنانه‌ای آفرید که نقش خواسته‌ها و آرزوهای بی‌پرده یک زن بر صفحه کاغذ بود و این درست نقطه مقابل سنت پوشیده گویی و رفتار سنتی زن در جامعه ایران بود.