سیماى فرزانگان

سیماى فرزانگان با بیان داستان‌هایى از برخى عالمان و بزرگان دین به اهمیت، جایگاه و مؤلفه‌هاى مؤثر در خودسازى و تهذیب نفس پرداخته است. .انگیزه اصلى نگارش کتاب، این بوده است که روحانیون و دانشجویان، از شیوه و چگونگى زندگى علما و دانشمندان بهره گیرند.

ساختار
کتاب با مقدمه نویسنده آغاز و مطالب در هفده بخش، تنظیم شده است.
در بخش اول کتاب به نخستین گام در راه خودسازى اشاره شده است. نویسنده به استناد سخنان بزرگان، معتقد است اولین کارى که براى محصل علوم دینى لازم مى‌باشد، این است که درصدد تصفیه دل و تطهیر روان و تهذیب نفس خود باشد، زیرا همه ارزش‌ها، بر محور تزکیه نفس و پالایش دل از آلودگى‌ها دور مى‌زند و تا شتشوى قلب از آلودگى‌ها و صفات شیطانى و رذائل نفسانى تحقق نیاید، هیچ چیز، حتى علم، انسان را نجات نمى‌دهد.
در بخش دوم کتاب، اهمیت استاد اخلاق و سیروسلوک مورد بحث قرار گرفته است. نویسنده معتقد است که تربیت شدن انسان، بدون استاد امکان‌پذیر نیست و کسى نمى‌تواند مدعى شود بدون این‌که فردى او را ارشاد کند، قادر است قلب خود را صفا و جلا دهد و خویش را از رذائل اخلاقى بپیراید؛ بنابراین، نخستین مسأله‌اى که باید بیش از هرچیز مورد توجه طالبان علم قرار گیرد، این است که در جستجوى استاد اخلاق باشند و انسان وارسته‌اى را براى تربیت خویش انتخاب کنند.
در بخش سوم، دورى از گناه، شرط مهم موفقیت در تحصیل دانسته شده است زیرا انسانى که مرتکب کارهاى حرام مى‌شود، قلبش سیاه گشته و دیگر قابلیت تابیدن نور علم- نه دانستن چند اصطلاح خشک- را ندارد.
در بخش چهارم، اهمیت اخلاص و پاکسازى نیت، گوش‌زد شده است. به باور نویسنده، یکى از مسائل با اهمیتى که براى طلاب توجه به آن ضرورى مى‌باشد، این است که در پى تحصیل اخلاص، پاکسازى و تصفیه نیت خود باشند و از همان آغاز کار، فقط براى خداوند گام بردارند و هرگز قصد خود را رسیدن به اهداف آلوده دنیوى قرار ندهند.
در بخش پنجم، عبادت و پرستش الهى، مورد بحث قرار گرفته است. نویسنده معتقد است که این موضوع، نسبت به کسانى که عالمان دینى و الهى هستند، داراى اهمیت زیادى بوده و تأکیدى فزونتر دارد و از این روست که مى‌بینیم عالمان بزرگ ما در کنار دیگر ابعاد این دین حنیف، به امر مزبور، توجه فوق‌العاده‌اى مبذول داشته و علاوه بر علم، در مرحله عبادت و عمل نیز گوى سبقت از سایر مردم ربوده و در این راه، بر فراز قله‌هاى عالى عبودیت و پرستش، صعود کرده‌اند.
یکى دیگر از مهمترین اسباب موفقیت که در بخش ششم از آن یاد شده است، دعا، زیارت، توجه و توسل به ائمه(ع)مى‌باشد. همین توسلات، انسان را در تحصیل علم و کسب اخلاص و تهذیب نفس و ترک گناهان، فراوان یارى مى‌دهد.
سحرخیزى و نماز شب، تکریم و بزرگداشت عالمان راستین، تواضع و فروتنى، عفو و گذشت، روح مردمى، خدمت‌گذارى، دلسوزى و کمک به تنگدستان، توکل و اطمینان، مناعت طبع و عزت نفس، تقوا در مصرف اموال عمومى، ساده زیستى، آگاهى، بیدارى و ستیز با ستمگران، عنوان سایر بخش‌هاى کتاب مى‌باشد.