عماد الدین عربشاه یزدی

عمادالدین عربشاه یزدی، از عارفان، شاعران و دانشمندان برجسته قرن هشتم هجری قمری است که در روزگار حکمرانی آل مظفر می‌زیست. متاسفانه از جزئیات زندگی او، به‌ویژه تاریخ دقیق تولد و وفاتش، اطلاعات مستندی در دست نیست و منابع موجود تنها به ذکر نام، آثار و وابستگی‌های درباری او بسنده کرده‌اند. آنچه مسلم است، او از جایگاه والای ادبی و عرفانی برخوردار بوده و در زمره بزرگان تصوف و عرفان این دوره به شمار می‌آید. عربشاه یزدی با شاه یحیی مظفری (متوفی ۷۹۵ ق)، فرزند شرف‌الدین مظفر و حاکم یزد، ارتباطی نزدیک و مستحکم داشت. او در منظومه خود، شاه یحیی و دو پسرش را ستوده است. این ارتباط نشان‌دهنده جایگاه او در دربار آل مظفر و احترام ویژه‌ای است که به او می‌گذاشتند. برخی منابع او را هم‌عصر حافظ شیرازی دانسته‌اند و با توجه به اینکه منظومه «مونس العشاق» را در سال ۷۸۲ ق سروده است، دوران شکوفایی او را باید در نیمه دوم قرن هشتم هجری جستجو کرد. مشهورترین اثر او، منظومه‌ای عرفانی به نام «مونس العشاق» است. این اثر در واقع به نظم کشیدن رساله «فی حقیقه العشق» اثر شهاب‌الدین سهروردی (شیخ اشراق) است. عربشاه در این منظومه، مباحث عمیق فلسفی و عرفانی درباره ماهیت عشق، چگونگی حدوث و مراحل آن را با زبانی استادانه، رمزی و شاعرانه به رشته نظم درآورده است. این منظومه که در حدود ۱۹۱۰ بیت سروده شده، بر وزن «لیلی و مجنون» نظامی است. عربشاه در سرودن این اثر از تمثیل‌هایی چون داستان حسن و عشق و استعاره از یوسف و مصر و کنعان بهره برده است. به گفته پژوهشگران، او این رساله را با مهارتی بسیار و در کلامی ممتاز به نظم آورده و همین امر موجب شهرت او شده است.