سرچشمه عرفان ایران

سرآغاز:
سرچشمه عرفان ایران که موضوع این رساله کوتاه انتخاب شده از این جهت است که خوانندگان به عظمت و شکوفائی عرفان ایران که هزاران سال پر تمدن و فرهنگ بشری نور افشانی کرده است پی ببرند و قدر این گنجینه گرانبهای نیاکان خود را بدانند و راز رسیدن به این هدف بزرگ انسانی را بدست آورند زیرا حقایق عرفانی مانند موسیقی تنها با خواندن و نوشتن آموخته نمی شود باید دست بدامن استاد زد و تحت تربیت او قرار گرفت.
از لحاظ تاریخی شناسائی کامل آئین مهر کار بسیار دشواری است زیرا دشمنان این آئین در این مدت در از کلیه آثار آنرا تا آنجا که توانسته اند از بین برده اند.
عده ای از خاورشناسان مانند فرانز کمون Franz Cumont و مارتن ورمازرن Martin Vernaseren و فلیکس لاژار Felix Lajard در این باره زحمات زیادی کشیده و کتابهائی نوشته اند که شایان توجه است ولی بیشتر پژوهشهای آنان مربوط به آئین مهر در روم و یونان بوده است که این آئین به آن کشورها رفته با آداب و رسوم و عقاید مذهبی و میتولوژی آنان مخلوط شده و ملغمه عجیبی درست کرده و اصالت خود را از دست داده است. اطلاعاتی که درباره طریقت مهر در ایران بدست آورده اند، بسیار ناچیز و قضاوت آنان در این باره غالباً روی احتمالات است ولی چون اسرار طریقت مهر در ایران بوسیله پیران مغان سینه به سینه به مریدان رازدار و راه رفته رسیده است لذا تاکنون نزد روشندلان در پرده کتمان باقی مانده و از بین نرفته است. طالبین می توانند آن اسرار را برحسب استعدادهایشان از استادان رازدان دریابند چنانکه شیخ اشراق در نوشته های خود با بیان رمزها پرده از روی بسیاری از رازها برداشت و رابطه طریقت مهر و حکمت اشراق را روشن ساخت.
مسعود همایونی
آبانماه ۱۳۶۷