وقایع الزمان (خاطرات شکاریه)

به کوشش خدیجه نظام‌مافی

از مقدمه:
این کتاب ششمین جلد از مجموعه خاطراتی است که دوستعلی خان معیرالممالک طی سالیان متمادی، در دفاتر مختلف به رشته تحریر درآورده و آن را «وقایع الزمان» نامیده است. این مجموعه در حقیقت، خاطرات شکار و یادداشتهای روزمره معیرالممالک است. نگارنده گرچه در ابتدا، منحصراً به شرح وقایع شکار تعداد تیرها و پرندگان صید شده پرداخته؛ مع هذا، به تدریج رویدادهای سیاسی و مطالبی دیگر را به آن افزوده است. از اینروی این خاطرات تاریخچه ای است از وقایع زمان حیات معیرالممالک. نخستین مجلد این خاطرات در سال ۱۳۱۳ ه . ق یعنی زمانی که دوستعلی خان بیست سال بیشتر نداشته آغاز گردیده. کتاب حاضر، خاطرات نویسنده را از رجب ۱۳۲۹ ه. ق. تا ربیع الاول ۱۳۳۱ ه .ق. در برمی گیرد.
هدف از تحریر این خاطرات چنانکه دوستعلی خان در ابتدای کتاب اول خود می نگارد، شمارش تعداد تیرها و پرندگان صید شده بوده است و شرح مختصری از شکار. در حقیقت، نویسنده آماری از شکارهای خود با ذکر اسامی طیور نگاه می داشته. این یادداشت ها تا حدودی جنبه شخصی و خصوصی دارد و بدین لحاظ از اصالت بیشتری برخوردار است؛ زیرا صرفاً برای بازماندگان خانواده به رشته تحریر درآمده و مبرا از هرگونه غرضی است.
یکی از خصوصیاتی که این مجموعه را از سایر روزنامه های خاطرات متمایز می نماید محتوای آن است. این نوع خاطرات در تاریخ معاصر ایران نادر است؛ و بغیر از «سرگذشت مسعودی» که شرح اسفار و شکارهای ظل السلطان است و در آن از شکارهای بزرگ در مازندران و اطراف اصفهان و فارس سخن می رود، خاطرات شکاری دیگری به چاپ نرسیده است. گرچه معیرالممالک در زمان تحریر این دفتر بنا به مقتضیات آن دوران به صید روزانه ساده در اطراف تهران می پرداخته و کیفیت این نوع شکار در نظر متخصصین فن احتمالاً کم ارزش می نماید. معذلک این یادداشتها اهمیتی خاص دارد فهرستی از طیور و اصطلاحات شکار و شکارگاه ها در آنها جمع آوری شده که در نوع خود فرهنگی بی نظیر است.
خاطرات معیرالممالک از جنبه تاریخ اجتماعی و سیاسی نیز حائز اهمیت است. ابتدا، شرح زندگی روزمره یک فرد که نماینده طبقه ای از اجتماع بوده، در آن مندرج است. در ثانی، وقایع سیاسی، اخبار و شایعات را از زبان یک ناظر بازگو می کند. همچنین، طرز فکر و دید نویسنده راجع به رویدادهای زمان خویش در آن منعکس است. نکته جالب این خاطرات، درج وقایع مختلف و اخبار سیاسی است که نویسنده در ضمن شرح شکار به تحریر آنها پرداخته است...