تاریخ چیست؟
نویسنده:
ادوارد هالت کار
مترجم:
عاشور حسن زاده عرب
امتیاز شما
شاید برای بسیاری از ما، پرسش از «تاریخ چیست؟» پرسشی زاید، فلسفی و بیربط به زندگی روزمره باشد. اما ای. اچ. کار، مورخ برجسته بریتانیایی، در این کتابِ موجز اما شگرف، به ما نشان میدهد که این پرسش، در واقع، کلیدِ فهمِ همهچیز است: فهمِ سیاست، جامعه، هویتِ ملی، و حتی فهمِ خودمان. او با قلمی شیوا و لحنی نقادانه، ما را به سفری پرماجرا در میانِ واقعیت و تفسیر، عینیت و ذهنیت، و گذشته و حال، میبرد؛ سفری که در پایانِ آن، نگاهِ ما به تاریخ، و به جایگاهِ خودمان در جهان، برای همیشه دگرگون خواهد شد.
کتابِ «تاریخ چیست؟»، حاصلِ شش سخنرانیِ کار در دانشگاهِ کمبریج در سالِ ۱۹۶۱ است؛ سخنرانیهایی که بهسرعت، به یکی از تاثیرگذارترین و پرفروشترین آثارِ فلسفه تاریخ در قرنِ بیستم تبدیل شد. اما رازِ ماندگاریِ این کتاب، در چیست؟ پاسخ، شاید در این باشد که کار، برخلافِ بسیاری از فیلسوفانِ تاریخ، نه در برجِ عاجِ نظریهپردازیِ محض، بلکه در دلِ عملِ تاریخی، به پرسش از تاریخ مینشیند. او خود، مورخی برجسته و صاحبنام در تاریخِ روسیه و روابطِ بینالملل بود؛ از این رو، هر جملهاش، بویِ تجربه کارِ میدانی با اسناد و واقعیات را میدهد. این، نقطه قوتِ بزرگِ کتاب است: نظریهای که برآمده از عملِ عینیِ تاریخنگاری است، نه از ذهنِ انتزاعیِ فیلسوفی که هرگز به آرشیو پا نگذاشته است.
یکی از مهمترینِ پیامهایِ کتاب، نقدِ سرسختانه نگاهِ سنتی به تاریخ بهعنوانِ «مجموعهای از واقعیاتِ عینی» است. کار، با مثالهایی زنده و ملموس، نشان میدهد که واقعیاتِ تاریخی، هرگز «خالص» و «خام» به دستِ مورخ نمیرسند. آنها، همواره، از خلالِ ذهنِ ثبتکننده، از خلالِ گزینشِ ناخودآگاهِ وقایعنگاران و اسنادپردازان، و از خلالِ پیشفرضها و ارزشهایِ خودِ مورخ، فیلتر شدهاند. بهقولِ معروفِ او، مورخ، ماهیهایِ تاریخ را از اقیانوسی بیکران صید میکند، اما نوعِ ماهیای که صید میکند، به این بستگی دارد که چه تور و طعمهای را برگزیده است. بنابراین، تاریخ، نه یک «کپیِ عکاسی» از گذشته، که «گفتوگویی بیپایان» میانِ مورخِ امروز و گذشته دیروز است.
کار در فصلهای کتاب، این نگاهِ نقادانه را به حوزههایِ دیگر نیز گسترش میدهد. او با بهچالشکشیدنِ تقابلِ کاذبِ میانِ «جامعه» و «فرد»، نشان میدهد که مورخ، هرگز ناظری بیطرف و فرازمانی نیست، بلکه موجودی اجتماعی است که در بسترِ فرهنگ، طبقه و تاریخِ خود، شکل گرفته است. او با کالبدشکافیِ رابطه تاریخ با علم و اخلاق، بر این نکته اصرار میورزد که قضاوتِ اخلاقیِ مورخ، نه بر افرادِ خاص، که بر رویدادها، نهادها و ساختارهایِ اجتماعی است. و سرانجام، در بحث از علیت و شانس، کار با ظرافتی ستودنی، میانِ عللِ عقلانی و تاریخیِ مهم، و عللِ تصادفی و پیشپاافتاده، تمایز مینهد و نشان میدهد که وظیفه مورخ، نه شرحِ تمامِ عوامل، بلکه گزینشِ آن عللی است که به درکِ عمیقترِ مسیرِ تاریخ و درسهایِ آن برایِ آینده، یاری میرسانند.
کتابِ «تاریخ چیست؟»، حاصلِ شش سخنرانیِ کار در دانشگاهِ کمبریج در سالِ ۱۹۶۱ است؛ سخنرانیهایی که بهسرعت، به یکی از تاثیرگذارترین و پرفروشترین آثارِ فلسفه تاریخ در قرنِ بیستم تبدیل شد. اما رازِ ماندگاریِ این کتاب، در چیست؟ پاسخ، شاید در این باشد که کار، برخلافِ بسیاری از فیلسوفانِ تاریخ، نه در برجِ عاجِ نظریهپردازیِ محض، بلکه در دلِ عملِ تاریخی، به پرسش از تاریخ مینشیند. او خود، مورخی برجسته و صاحبنام در تاریخِ روسیه و روابطِ بینالملل بود؛ از این رو، هر جملهاش، بویِ تجربه کارِ میدانی با اسناد و واقعیات را میدهد. این، نقطه قوتِ بزرگِ کتاب است: نظریهای که برآمده از عملِ عینیِ تاریخنگاری است، نه از ذهنِ انتزاعیِ فیلسوفی که هرگز به آرشیو پا نگذاشته است.
یکی از مهمترینِ پیامهایِ کتاب، نقدِ سرسختانه نگاهِ سنتی به تاریخ بهعنوانِ «مجموعهای از واقعیاتِ عینی» است. کار، با مثالهایی زنده و ملموس، نشان میدهد که واقعیاتِ تاریخی، هرگز «خالص» و «خام» به دستِ مورخ نمیرسند. آنها، همواره، از خلالِ ذهنِ ثبتکننده، از خلالِ گزینشِ ناخودآگاهِ وقایعنگاران و اسنادپردازان، و از خلالِ پیشفرضها و ارزشهایِ خودِ مورخ، فیلتر شدهاند. بهقولِ معروفِ او، مورخ، ماهیهایِ تاریخ را از اقیانوسی بیکران صید میکند، اما نوعِ ماهیای که صید میکند، به این بستگی دارد که چه تور و طعمهای را برگزیده است. بنابراین، تاریخ، نه یک «کپیِ عکاسی» از گذشته، که «گفتوگویی بیپایان» میانِ مورخِ امروز و گذشته دیروز است.
کار در فصلهای کتاب، این نگاهِ نقادانه را به حوزههایِ دیگر نیز گسترش میدهد. او با بهچالشکشیدنِ تقابلِ کاذبِ میانِ «جامعه» و «فرد»، نشان میدهد که مورخ، هرگز ناظری بیطرف و فرازمانی نیست، بلکه موجودی اجتماعی است که در بسترِ فرهنگ، طبقه و تاریخِ خود، شکل گرفته است. او با کالبدشکافیِ رابطه تاریخ با علم و اخلاق، بر این نکته اصرار میورزد که قضاوتِ اخلاقیِ مورخ، نه بر افرادِ خاص، که بر رویدادها، نهادها و ساختارهایِ اجتماعی است. و سرانجام، در بحث از علیت و شانس، کار با ظرافتی ستودنی، میانِ عللِ عقلانی و تاریخیِ مهم، و عللِ تصادفی و پیشپاافتاده، تمایز مینهد و نشان میدهد که وظیفه مورخ، نه شرحِ تمامِ عوامل، بلکه گزینشِ آن عللی است که به درکِ عمیقترِ مسیرِ تاریخ و درسهایِ آن برایِ آینده، یاری میرسانند.
آپلود شده توسط:
عاشور حسن زاده عرب
1405/08/25
دیدگاههای کتاب الکترونیکی تاریخ چیست؟