چگونه خطای دید بسازیم؟

کتاب «چگونه خطای دید بسازیم؟» نوشته المر ریچارد چرچیل (E. Richard Churchill)، یک کتاب علمی-تفریحی و آموزشی درباره خطاهای دید و سازوکارهایی است که باعث می‌شوند چشم و مغز چیزی متفاوت از واقعیت ببینند. عنوان اصلی انگلیسی کتاب How to Make Optical Illusion Tricks & Toys است و نخستین بار در سال ۱۹۸۹ توسط انتشارات Sterling منتشر شده است.
این کتاب بیشتر از آنکه یک کتاب نظری درباره روان‌شناسی بینایی باشد، یک کتاب عملی و آزمایش‌محور است. چرچیل بیش از ۶۰ خطای دید، ترفند، نقاشی و وسیله ساده را معرفی می‌کند که بسیاری از آنها را می‌توان با وسایل معمولی مثل کاغذ، مداد، لیوان آب، آینه، مقوا، نخ و وسایل ساده دیگر ساخت.
ساختار کتاب هم جالب است و خطاهای دید را در چند دسته بررسی می‌کند؛ از جمله حرکت‌ها، تصاویر شناور و نقاط، تصاویر شفاف، خطاهای دید با آینه، بریدن و تا کردن، چرخش، متحرک‌کردن تصاویر ثابت و ترفندهای پیچیده‌تر دیداری. برای نمونه، یکی از آزمایش‌های کتاب «انگشت شناور» است که با استفاده از دید دوچشمی، تصویری عجیب از انگشتی در فضای بین دو انگشت ایجاد می‌کند. در آزمایشی دیگر می‌توان با یک لوله کاغذی و استفاده هم‌زمان از هر دو چشم، توهم وجود سوراخی در کف دست را ایجاد کرد. کتاب همچنین پدیده‌هایی مانند نقطه کور چشم، پس‌تصویر، شکست نور، بزرگ‌نمایی و وارونه‌شدن تصویر در آب را به شکل آزمایش‌های ساده توضیح می‌دهد.
کتاب فقط نمی‌گوید «این تصویر را ببین و تعجب کن»، بلکه معمولاً تلاش می‌کند توضیح دهد چرا این اتفاق می‌افتد؛ مثلاً نقش تفاوت تصاویر دریافتی دو چشم، محدودیت‌های سیستم بینایی، باقی‌ماندن تصویر در ذهن و نحوه شکست نور در ایجاد توهم‌های دیداری. به همین دلیل کتاب می‌تواند مقدمه‌ای سرگرم‌کننده برای آشنایی با مفاهیمی از فیزیولوژی بینایی، ادراک بصری و فیزیک نور باشد.
در مجموع، این کتاب برای کسانی مناسب است که به خطاهای دید، مغز و ادراک، آزمایش‌های علمی ساده، شعبده‌بازی‌های مبتنی بر خطای دید و ساخت وسایل سرگرم‌کننده علاقه دارند. البته نباید آن را با کتاب‌های تخصصی امروزی درباره علوم شناختی یا بینایی‌شناسی اشتباه گرفت؛ ارزش اصلی آن در این است که خواننده را وادار می‌کند خودش آزمایش کند و مستقیماً ببیند که چگونه چشم و مغز می‌توانند او را فریب دهند.