محمد بهمن بیگی

(1298 - 1389 هـ.خ)

<p>‍ ۱۱ اردیبهشت سالروز درگذشت محمد بهمن بیگی</p><p><br></p><p>( زاده ۲ خرداد ۱۲۹۸ -- درگذشته ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۹)</p><br><p>&nbsp;نویسنده و بنیانگذار آموزش و پرورش عشایری</p><br><p>محمد بهمن‌بیگی که از او به عنوان پدر آموزش عشایر یاد می‌شود،</p><p>&nbsp;در ایل قشقایی در خانوادهٔ محمودخان کلانتر تیره بهمن‌بیگلو از طایفهٔ عملهٔ قشقایی به هنگام کوچ چشم به جهان گشود</p><br><p>در هشت سالگی پدرش یک منشی استخدام کرد و به خانه آورد که هم به محمد درس بدهد و هم برای او نامه بنویسد.</p><br><p>محمد دو سال نزد آن منشی درس خواند و الفبای سواد را آموخت.</p><br><p>وی همراه مادر از کوهدشت به تهران آمد و در مدرسهٔ علمیهٔ تهران مشغول تحصیل شد.</p><br><p>پس از پایان دورهٔ دبیرستان به دانشکدهٔ حقوق وارد شد و دورهٔ کارشناسی حقوق را در سال ۱۳۲۱ به پایان رساند.</p><br><p>&nbsp;او قبل از شروع به همکاری با اصل چهار ترومن،</p><p>&nbsp;با معرفی یکی از سران ایل قشقایی به آمریکا رفت و پس از مدت بسیار کوتاهی به میهن بازگشت.</p><br><p>&nbsp;از آن‌جا که در شهر و در کارهای اداری دوام نیاورد پس از چندی به ایل بازگشت.</p><br><p>او در ادامه فعالیت‌های خود به سمت آموزش عشایر رو آورد، و چادر سیاه ویژهٔ آموزش خود را از سال ۱۳۳۱ بر پا کرد.</p><br><p>به این شیوه،</p><p>نخستین آموزگار عشایر ایرانی می‌توانست در هشت ماه از تابستان و زمستان به مردم ایلش درس بدهد و آن‌ها را به روزگار خویش آگاه‌تر سازد.</p><br><p>بهمن‌بیگی توانست به کمک دوستانی که با او همراه شدند برنامه‌ای را با پنج اصل در زمستان ۱۳۳۲ به تصویب برساند که طی پیام رسمی به ریاست آموزش و پرورش استان فارس برای اجرا ابلاغ شد.</p><br><p>&nbsp;بر پایهٔ برنامهٔ آموزش عشایر باید برای پایه‌های اول تا چهارم مدرسه‌های سیار و برای پایه‌های پنجم تا نهم مدرسه‌های شبانه‌روزی بر پا می‌شد.&nbsp;</p><br><p>همچنین، باید یک مدرسهٔ تربیت معلم ویژهٔ عشایر برای جذب دانش‌آموزان با مدرک پایان کلاس نهم ساخته می‌شد و گروهی برای نظارت بر مدرسه‌های چادری نیز به وجود می‌آمد.</p><br><p>با وجود این، تنها به بر پایی مدرسه‌های چادری و کار نظارت بسنده شد و ۱۳۷۸ مدرسه در ایلات و عشایر بنیان‌گذاری شد.&nbsp;</p><br><p>ادارهٔ این مدرسه‌ها با</p><p>بهمن‌بیگی و دو ناظر دیگر،</p><p>بیژن بهادری کشکولی و</p><p>نادر فرهنگ دره‌شویی،</p><p>سپرده شد.</p><br><p>از آن‌جا که در میان عشایر نتوانستند افراد باسوادی برای آموزش پیدا کنند،</p><p>آموزگاران دیپلمهٔ شهری را با وعدهٔ استخدام رسمی و فراهم کردن امکانات لازم برای آسایش آنها به سوی ایل کشاندند.</p><br><p>اما پس از یک سال روشن شد که این آموزگاران نمی‌توانند در میان عشایر زندگی کنند و به هنگام کوچ با آنها همراه شوند.</p><br><p>به بیان بهمن‌بیگی:</p><br><p>"بچه شهری در ایل می‌ترسید و آب می‌شد و سگ زرد را شغال می‌دید."&nbsp;</p><br><p>از این رو،</p><p>چاره را در آن دید که از خود ایلیاتی‌ها داوطلب بگیرد و آنها را آموزش بدهد و برای آموزگاری آماده سازد.</p><p>همه جور آدم داوطلب این کار شده بودند و بهمن‌بیگی همهٔ آنها را امتحان می‌کرد که خط و حساب بدانند.</p><br><p>&nbsp;سپس،</p><p>آن‌ها را به کدخدا می‌سپرد و ماهی ۸۰ - ۹۰ تومان برایشان دستمزد تعیین می‌ کرد اما به دلیل سواد کم آنها،</p><p>همواره در کنارشان می‌ماند و آنها را راهنمایی می‌کرد.&nbsp;</p><br><p>در واقع او از همهٔ مدرسه‌های عشایری دور و نزدیک بازدید می‌کرد و مدرسه‌ای نبود که خودش تک تک دانش‌آموزانش را آزمایش نکرده باشد.</p><br><p>یکی دیگر از راهکارهایی که باعث پیشرفت کار بهمن‌بیگی شد،</p><p>دعوت از دولتمردان و اثرگذاران آن زمان برای سفر به آن مناطق بود؛</p><p>دعوت به ایل،</p><p>پذیرایی گرم سنتی و ایلیاتی با همهٔ توش وتوان و سپس سواد و توانایی و استعداد نوشکفتهٔ بچه‌های ایل را به رخ کشیدن،</p><p>به امید جذب حمایت مالی و قانونی دولت.</p><br><p>در یکی از این برنامه ها،</p><p>دکتر کریم فاطمی،</p><p>مدیرکل آموزش و پرورش فارس، همراه جمعی از معاونان و مدیرکل‌های ستادی وزارت،</p><p>از مدرسه‌های سیار دیدن کردند. نتیجهٔ دیدار آن شد که:</p><br><p>وزارت موافقت کرد حقوق آموزگاران را بپردازد،</p><p>فاطمی یکی از پشتیبانان این برنامه شد و از بهمن‌بیگی خواستند به استخدام آموزش و پرورش درآید و این کار را به طور رسمی ادامه دهد.</p><br><p>نهادی شدن آموزش در عشایر پس از ده سال با حمایت اصل چهار ترومن و پشتیبانی دکتر کریم فاطمی به ثمر رسید.</p><br><p>بهمن‌بیگی دانشسرای تربیت معلم عشایری را بنیان‌گذاری کرد و ۲۶ سال سرپرستی آموزش عشایر را به عهده داشت.</p><br><p>دوران بازنشستگی محمد بهمن‌بیگی بیشتر به ثبت تجربه‌ها و خاطره‌ها و نظریه‌های او در زندگی و کار با عشایر و آموزش و پرورش گذشته است که حاصل آن چند کتاب در قالب داستان‌هایی گیرا و خواندنی است.</p><p><br></p>