رساله حق الیقین

نسخه تایپی

حق الیقین فی معرفه رب العالمین یا «رساله حق الیقین»، از آثار شیخ محمود شبستری (متوفی ۷۲۰ق) است با موضوع عرفان نظری است. این کتاب یک‎جلدی به زبان فارسی نوشته شده و در تهران چاپ شده است.
موضوع این اثر، مسائل عرفان نظری است. مباحث موجود‎ در‎ آن، گلشن راز را به یاد‎ می‎آورد. این‎ اشتراک‎ مضمون‎ تا جایی است که صاحب حدیقه المعارف‎ در‎ شرح برخی ابیات گلشن راز از آن کمک گرفته است. اهمیتی که‎ این‎ رساله می‎تواند داشته باشد معرفی رساله مشاهِد است که در‎ پایان‎ باب پنجم آن آمده است‎. نثر‎ کتاب نسبتاً پیچیده است و مشحون از استناد به قرآن و حدیث.
خود شیخ محمود در توضیح محتوای مطالب کتاب، در مقدمه آن توضیح داده و عبارت وی چنین است: ای جان عزیز این کتاب که مسما است به حق الیقین فی معرفه رب العالمین، حضرت عزت از خزانه غیب بدین ضعیف کرامت فرمود، مشتمل است بر هشت باب به ازای درهای‎ بهشت، و هر بابی از آن مشتمل بر حقایق و دقایق و لطایف، و ترتیب باب‎ها این است:
باب اول: در ظهور ذات حضرت حق‎تعالی و بیان مقام معرفت.
باب دوم: در ظهور صفات حق‎تعالی و بیان مقام علم.
باب سوم: در مظاهر و مراتب آن و بیان مبدا.
باب چهارم: در وجوب وحدت او «تعالی و تقدس».
باب پنجم: در بیان ممکن‎الوجود و عالم کثرت.
باب ششم: در تعین و حرکت و تجدد تعینات.
باب هفتم: در حکمت تکلیف و جبر و قدر.
باب هشتم: در معاد و بیان حشر و حقیقت فناء و بقاء.
بر صاحبدلان اهل بصیرت پوشیده نیست که مبدا جمله مشکلات و معضلات نظری، و ماده اختلاف موحد و متکلم و حکیم، منحصر است در این ابحاث، و از فضل باری‎تعالی در این کتاب به حد یقین رسید، بر وفق نقل و عقل و ذوق. و به تصدیق هر حقیقتی از حقایق و اثبات هر دعویی از دعاوی، دو گواه عقل و نقل، اعنی برهان واضح و قرآن ناطق، قائل گشتند، بر سبیل مطالعه نظر کنند. بعد از تحصیل علوم عقلی و نقلی، استعداد این نوع علم از ذوقیات است و دیگر شرط تجرید باطن است از امور دعاوی و خلاص از ربقه تقلید و ترک شکوک: مَنْ یجادِلُ فِی اللهِ بِغَیرِ عِلْمٍ و تعصب: وَ اَضَلهُ اللهُ عَلی‎ عِلْمٍ و تامل بسیار در هر بحثی از ابحاث که در الفاظ غایت اختصار اختیار آمد، و در بعضی از معانی ستر و اخفاء مقصود. و الله یحکم بیننا و بینکم بالحق و هو خیر الحاکمین‎.